Yurtdışında (Darülharp'te) Kredi Çekerek Ev veya Araba Almak Caiz midir?

Yurtdışında (Darülharp'te) Kredi Çekerek Ev veya Araba Almak Caiz midir?

Günümüzde küreselleşen dünya düzeniyle birlikte, milyonlarca Müslüman yaşamını İslam hukukunun uygulanmadığı, nüfusunun çoğunluğu gayrimüslim olan coğrafyalarda sürdürmektedir. Bu durum, özellikle Avrupa, Amerika ve Orta Asya gibi bölgelerde yaşayan vatandaşlarımızın barınma ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlarını karşılarken finansal yöntemler arayışına girmesine neden olmaktadır. Bu noktada en çok sorulan ve fıkhi tartışmaların odağında yer alan soru şudur: Darülharp olarak nitelendirilen yerlerde faizli kredi ile ev veya araba almak caiz midir?

İslam Hukukunda Faiz (Riba) Kavramı ve Genel Yasak

İslam dininin iktisadi nizamında faiz (riba), hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde haram kılınmıştır. Kur'an-ı Kerim'de Bakara Suresi 275. ayette buyurulan "Allah alışverişi helal, faizi ise haram kılmıştır" hükmü, bu yasağın anayasası niteliğindedir. Faiz, emeğin sömürülmesine ve haksız kazanca yol açtığı için "büyük günahlar" arasında zikredilir. Ancak fıkıh literatüründe, fiilin işlendiği mekanın (Darülislam veya Darülharp) hükme etkisi üzerine kadim bir tartışma mevcuttur.

Darülharp Kavramı ve Mezheplerin Yaklaşımı

Klasik fıkıh terminolojisinde "Darülharp", İslam dışı bir yönetimin hakim olduğu ve İslam hukukunun uygulanmadığı toprakları ifade eder. Bu bölgelerde yapılan ticari işlemler hakkında iki temel görüş öne çıkmaktadır:

• Hanefi Mezhebi Görüşü: İmam Azam Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed'e göre, Darülharp'te bir Müslüman ile harbî (İslam devleti tebaası olmayan gayrimüslim) arasında yapılan faizli işlemde, eğer Müslüman tarafı kar sağlıyorsa (faiz alıyorsa) bu işlem caiz görülebilir. Bu görüşün temel dayanağı, mürsel bir hadis olan "Darülharp'te Müslüman ile harbî arasında faiz yoktur" rivayetidir. Ancak bu görüşün faiz vermek (borçlanıp faiz ödemek) kısmını kapsayıp kapsamadığı fıkıhçılar arasında tartışmalıdır.
• Cumhur-u Ulema Görüşü: Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerine göre ise faiz yasağı evrenseldir. Bir eylem İslam topraklarında haramsa, dünyanın her yerinde haramdır. Mekan değişikliği haramı helal kılmaz. Bu görüşe göre, nerede olursa olsun faizli kredi çekmek aslen caiz değildir.

Diyanet İşleri Başkanlığı ve Din İşleri Yüksek Kurulu Kararları

Diyanet İşleri Başkanlığı, günümüz şartlarını ve modern finans sistemlerini değerlendirirken "zaruret" ve "ihtiyaç" (hacet) prensiplerini esas almaktadır. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun bu konudaki genel eğilimi şu maddelerle özetlenebilir:

1. Barınma İhtiyacı (Ev Kredisi)

İslam hukukunda barınma, "asli ihtiyaçlar" (havâic-i asliyye) kategorisinde yer alır. Yurtdışında yaşayan Müslümanlar için kira ödemenin mülk sahibi olmaktan çok daha ağır bir mali yük getirdiği, ailenin mahremiyetini ve istikrarını korumak için ev sahibi olmanın kaçınılmaz hale geldiği durumlar birer "hacet" (ihtiyaç) olarak değerlendirilebilir. Fıkıhtaki "Hacet, genel olsun özel olsun zaruret menzilesindedir" kaidesi gereği, başka alternatifin (faizsiz bankacılık, karz-ı hasen vb.) bulunmadığı durumlarda, sadece oturulacak ilk ev için kredi kullanılmasına bazı şartlarla cevaz verilmektedir.

2. Ulaşım İhtiyacı (Araba Kredisi)

Araba alımı fıkhi açıdan ev alımı kadar hayati bir "zaruret" olarak görülmemektedir. Eğer kişinin işine gitmesi, rızkını kazanması veya hayatını idame ettirmesi için bir araç mutlak suretle gerekliyse ve toplu taşıma imkanları yetersizse, bu durum "ihtiyaç" kapsamına girebilir. Ancak lüks segment araçlar veya keyfi değişimler için faizli borçlanmaya girmek kesinlikle caiz görülmemektedir. Diyanet'in vurguladığı temel kıstas şudur: "Zaruretler kendi miktarlarınca takdir olunur." Yani sadece ihtiyacı karşılayacak asgari ölçüde kredi kullanımı düşünülmelidir.

Modern Dünyada Müslümanlar İçin Uygulanabilir Öneriler

E-A-T (Uzmanlık ve Güvenilirlik) kuralları çerçevesinde, yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın şu adımları izlemesi en selametli yoldur:

• Faizsiz Alternatifleri Zorlamak: Avrupa'da ve diğer bölgelerde her geçen gün artan İslami finans kuruluşları veya "kira öder gibi ev sahibi yapan" kooperatif sistemleri öncelikle tercih edilmelidir.
• Kira ve Kredi Karşılaştırması: Eğer ödenecek faiz miktarı, yıllar içinde ödenecek toplam kira miktarından çok daha azsa ve bu durum ailenin iktisadi çöküşünü engelliyorsa, "ehven-i şerreyn" (iki kötüden hafif olanı seçme) kaidesi işletilebilir.
• Takva Yolu: Fıkhın verdiği ruhsatlar (izinler) birer çıkış yoludur. Ancak imkanı olanlar için takva yolu, faiz şüphesinden tamamen uzak durmak ve rızkın bereketini bu hassasiyette aramaktır.

Sonuç

Özetle, yurtdışında (Darülharp'te) yaşayan bir Müslüman için faizli kredi çekmek aslen yasaktır. Ancak kişinin barınma ihtiyacını karşılayacak başka bir yolu kalmamışsa, ödediği kira miktarı ekonomik hayatını imkansız kılıyorsa, Diyanet ve pek çok çağdaş alim, "ihtiyaca binaen" ve sadece "tek bir evle sınırlı kalmak" kaydıyla bu işleme cevaz vermektedir. Araba gibi ihtiyaçlarda ise zaruret hali çok daha sıkı şartlara bağlıdır. Müslüman bireyin, ruhsatları genişleterek haramı meşrulaştırmak yerine, her zaman Allah'ın rızasına en uygun olanı araması esastır.

Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve fıkhi bir fetva niteliği taşımaktan ziyade, mevcut akademik ve dini görüşlerin derlemesidir. Özel durumlar için yetkin bir müftülüğe danışılması tavsiye edilir.